"Hoe doe jij dat toch? Al dat verdriet om je heen… Ik zou de hele dag huilen."

Die vraag krijg ik regelmatig gesteld vanuit mijn omgeving.

En eerlijk? Ik snap heel goed dat mensen dat denken. Je komt als uitvaartverzorgster iedere keer weer midden in het verdriet van een ander terecht. Maar het verdriet is niet van mij. De mensen die ik begeleid, heb ik vaak pas leren kennen op het moment dat ik bij hen binnenstap. Toch laat het me nooit koud. Ik ben geen buitenstaander die alleen maar de praktische dingen komt regelen. Ik doe dit werk met passie, met aandacht en vooral met mijn hart. Het verdriet, de liefde en de emoties van een familie komen bij mij binnen. En juist dát maakt dat ik dit werk met zoveel betrokkenheid doe.

Ieder overlijden raakt me, maar het ene afscheid is het andere niet. Wanneer iemand op hoge leeftijd overlijdt, is er binnen een familie vaak meer berusting. Het overlijden komt dan meestal niet helemaal onverwacht. Er is vaker tijd geweest om afscheid te nemen, om met elkaar te praten en om samen naar het moment toe te leven. 
Wat ik dan vaak zie, is ontzettend veel liefde en dankbaarheid. Kinderen die afscheid nemen van hun vader of moeder. Mooie herinneringen die worden gedeeld. Een leven dat wordt herdacht. Soms met tranen, maar ook met een glimlach. Dat vind ik heel dierbaar om van zo dichtbij mee te mogen maken. 

Maar soms overvalt de dood je. Wanneer iemand op jonge leeftijd overlijdt. Door een ernstige ziekte of soms totaal onverwacht. Wanneer er een partner achterblijft en misschien jonge kinderen. Dan is het verdriet vaak rauw, bijna tastbaar.

Een gezin heeft soms nog nooit over een uitvaart gesproken. Er was helemaal geen reden om daarover na te denken. En ineens moeten er in korte tijd ontzettend veel keuzes worden gemaakt. Op zo'n moment stap je als uitvaartverzorgster letterlijk binnen in een van de meest kwetsbare momenten van een mensenleven.

Je ziet het verdriet, de onmacht, het ongeloof. De partner die ineens alleen verder moet. Kinderen die hun vader of moeder moeten missen. En ondertussen moeten er dingen geregeld worden. Welke muziek? Welke kist? Waar vindt de afscheidsdienst plaats? Wie spreekt er? Welke bloemen? Hoe betrekken we de kinderen erbij? Hoe willen jullie dat de opbaring eruitziet?

En bij iedere keuze denk ik mee. Niet: wat doen we normaal,  maar: wat past bij deze persoon en bij dit gezin? Wij gaan voor maatwerk. Altijd, en juist daar zit ook mijn stille verantwoordelijkheid. Was mijn woordkeuze passend? Zijn de keuzes die vandaag worden gemaakt morgen, nadat ze er een nacht over hebben geslapen, nog steeds goed? Hoe houd ik de vaart erin zonder iemand het gevoel te geven dat alles maar snel moet? Is het persoonlijk genoeg? Gaat het goed met de opbaring?

En er zijn ook praktische zorgen die je als uitvaartverzorgster meedraagt. De kosten van een uitvaart zijn tegenwoordig hoog. Kunnen mensen dit betalen? Hoe kunnen we binnen hun mogelijkheden toch een afscheid creëren dat recht doet aan degene die is overleden? Dat zijn dingen waar je als familie misschien niet bij stilstaat, maar wij wel.

Ook achter de schermen zijn we voortdurend betrokken. En dan komt de dag van de uitvaart. Ook dan ben ik vaak gespannen. Je wilt dat alles loopt zoals afgesproken. Dat de muziek klaarstaat. Dat iedereen weet waar hij of zij moet zijn. Dat de bloemen op tijd zijn. Dat de techniek werkt. Maar uiteindelijk blijft het mensenwerk.  Je bent afhankelijk van anderen. En ondanks alle voorbereidingen kan er altijd iets anders lopen dan gepland.

Toch is dat niet het belangrijkste. Het belangrijkste is dat het afscheid voelt zoals het gezin het voor ogen had. Soms vragen nabestaanden of ik hun persoonlijke teksten vooraf wil lezen. Of ze vragen: "Is dit wel goed?"  Een tekst die rechtstreeks uit het hart van een nabestaande komt, is altijd goed. Wat er ook op papier staat. Een persoonlijke herinnering, een bijzondere uitspraak, een anekdote waar iedereen om moet lachen. Een brief aan vader, een gedicht voor een partner, een paar eenvoudige woorden van een kind. Juist dát raakt.

En tijdens de afscheidsdienst gebeurt er soms iets bijzonders. Je hebt iemand in die intensieve week toch een klein beetje leren kennen. Door de verhalen, de foto's, de muziek, de herinneringen en de gesprekken. En ineens vallen op de dag zelf alle puzzelstukjes samen. De muziek klinkt. De persoonlijke woorden worden uitgesproken. De familie neemt afscheid. En dan kan er bij mij ook zomaar een traantje komen. Dat mag. Wij zijn ook maar mensen, maar we huilen niet mee met de familie.

Dat is niet hun verdriet minder maken of doen alsof het ons niets doet. Integendeel. 
Wij moeten er juist voor hen kunnen zijn. Rust bewaren en aanwezig zijn. Een arm om iemand heen kunnen slaan als dat nodig is. Zorgen dat zij zich zo min mogelijk hoeven bezig te houden met wat er allemaal achter de schermen gebeurt.

En als de laatste gasten weg zijn, komt voor ons ook de ontlading. Het is goed gegaan. 
Dat gevoel is moeilijk uit te leggen. Je hebt er dagenlang samen naartoe gewerkt. Je hebt geluisterd, geregeld, meegedacht, bijgestuurd en soms gewoon stil naast iemand gezeten. En dan is het moment voorbij.

Soms bellen Yvonne en ik elkaar daarna even op en dan delen we wat het met ons heeft gedaan. Soms zeggen we niet eens zoveel maar we weten van elkaar wat er bedoeld wordt. En soms is er na een intensieve uitvaart gewoon behoefte aan een paar dagen rust. Dat is geen zwakte, dat is juist erkennen dat dit werk iets met je doet.

Want als het mij op een dag helemaal niet meer raakt, dan moet ik mezelf misschien afvragen of ik dit werk nog wel moet doen. Dit werk moet je vanuit je hart doen. Ieder mens is uniek en ieder leven is uniek. Dus verdient ieder afscheid aandacht, liefde en vooral maatwerk. 

Ja, ook wij worden soms intens geraakt. Ja, ook wij moeten soms een traantje wegpinken. En nee, daar hoeven we ons niet voor te schamen. Want achter iedere uitvaartverzorger staat uiteindelijk ook gewoon een mens. Een mens dat luistert en een mens dat voelt. Een mens dat zich iedere keer opnieuw realiseert hoe kostbaar het leven is. En misschien is dát wel waarom ik dit werk zo vanuit mijn hart wil blijven doen.

Gertie de Swart